مفاهيم اوليه طب سنتي
مفاهيم اوليه طب سنتي
تعريف خلط: خلط رطوبتي است كه در جسم انسان روان است و جايگاه آن در رگ هاست و اين اخلاط از غذا پديد مي آيند.
از تراكم خلط سودا استخوان ساخته ميشود و با نسبت بيشتري آب تبديل به غضروف ها و تاندون ها ميشود.
خلط دم مسئول ساخت قسمت عمده ي خون ، عضلات و در واقع گوشت تن است.
خلط صفرا توليد كننده ي ترشحات صفراوي و نيز ماده ي رقيق كننده ي خون است.
بلغم در توليد ترشحات و مايعات بدن از جمله مايعات مفصلي ، اشك و بزاق نقش دارد.
اگر خون يك انسان را در يك ليوان بريزيم و اندك زماني صبر كنيم تا ته نشين شود 4 لايه در ليوان مشاهده ميشود:
1- لايه بالايي كه بسيار نازك و زرد است و بوي تند تيزاب دارد صفرا نام دارد اين لايه در جلوي خون حركت ميكند و ضد لخته است و مسير رگها را باز ميكند
2- لايه دوم كه وسيعتر و بزرگتر است و قرمز پررنگ ميباشد دم نام دارد كه همان اصطلاح عاميانه خون سرخ است و گلبولهاي قرمز خون را شامل ميشود.
3- لايه سوم كه پايينتر از دم قرار دارد صورتي روشن (قرمز كمرنگ و سفيد) و شيري رنگ است بلغم نام دارد كه سنگينتر است و ترشحات و هورمونها و آب و گلبولهاي سفيد در آن قرار دارند.
4- و لايه ي زيرين كه در رسوب سنگين و نازك كف ليوان است و تيره (خاكستري تا سياه ) است.سودا نام دارد وشامل گلبولهاي مرده و رسوبات ميباشد
مزاج سلولها در حالت سلامت:
1- سلولهاي عضله ي قلب:گرم و مرطوب
2- سلولهاي بافت طحال : سرد و خشك
3- سلولهاي بافت استخوان: سرد و خشك
4- سلولهاي بافت مفاصل و غضروفها:سرد و مرطوب
5- سلولهاي بافت معده: دموي
6- سلولهاي بافت عضله رحم:دموي (رحم سوداوي نازا است و كيست ،تومور يا فيبروم دارد.
7- سلولهاي بافت كليه ها:بلغمي
8- سلولهاي بافت مغز و نخاع :بلغمي (مغز سوداوي مجنون و عاشق است و افسرده و كم حافظه ميباشد)
طبع انواع سردردها:
1- سردردهاي ناشي از افسردگي يا سردرد هاي بعد از خواب يا بعد از نزديكي طبع سرد دارند و براي درمان بايد گلاب، دود اسپند،روغن كنجد يا زيتون داخل بيني و بخور اكاليپتوس (استنشاقي يا خوراكي) تجويز كرد.
2- سردردهاي ناشي از فشارخون يا غلظت، عصبانيت، پرخاشگري و گرگرفتگي و ناشي از نور آفتاب يا ورزش سنگين خون طبع گرم و مرطوب دارند و براي درمان بايد از سركه، آبليمو يا آبغوره به صورت خوراكي يا مسح فرق سر استفاده شود و همچنين بهتر است حجامت شوند .
آنچه كه در شرح حال بيمار بايد پرسيده شود:
1- ميزان تحمل گرما و سرما در فصول سال
2- يبوست
3- وضعيت تمايلات جنسي
4- ميزان تشنگي
5- وضعيت خواب از نظر مدت عمق و كابوسهاي شبانه
6- ميزان علاقه به مزه هاي چشايي
آنچه در معاينه بايد در نظر گرفته شود:
جثه(چاق يا لاغر،ورزشكار،كوتاه قد) ،رنگ مو، رنگ چشم،حرارت پوست ،تعريق و رطوبت پوست، رنگ ملتحمه چشم، رنگ پوست و ...
ويژگيهاي صفراوي ها
متولدين ماههاي گرم سال و محيط هاي گرم و خشك اند.
اكثرا لاغر و به رنگ برنزه و سبز مايل به زرد و يا تيره ميباشند.
معمولا در ناحيه ي ما بين گيجگاهي و فرق سر (تمپور و باريتال) دچار ريزش مو با پوست صيقل يافته و ريشه هاي سوخته اند.
جنس موها معمولا ضخيم ،محكم و به رنگ طلايي يا مشكي يا هر دو است و گاه همراه با پوست ريزي خشك مي باشند.
كف دست و پا داغ است تعريق زياد ندارند پوست خشك و زمخت ميباشد به همين دليل شكايت از خارش ژنراليزه(منتشر) در آنها شايع است.
سردردهاي ضربان دار همراه با حرارت و گر گرفتگي صورت.
گاهي چشم ها گود رفته يا حاشيه آنها تيره رنگ هستند
زبان خشك و كبابي و ترك خورده و اغلب رسوب زرد و مايل به سبز در انتهاي زبان چسبيده و باعث تلخي دائمي دهان ميشود.
اكثر اوقات يبوست دارند و ازخشكي مدفوع و ترك مقعد و خونريزي موقع اجابت مزاج رنج ميبرند.
ميل جنسي زياد.غالبا علاقه مند به تعدد زوجات هستند.اكثرشان زودانزال
اگرچه خونگرمند و در برخورد اوليه خيلي زود ارتباط برقرار مي كنند اما به علت خشكي احساس و عاطفه اغلب و به سرعت تبديل به عصبانيت و كينه ميشود.
عجول و شتابزده اند در انجام كارها بيگدار به آب ميزنند.
قدرت طلب و بي باكند و از جوشش بالايي برخوردارند جسارت و روحيه ي جان فشاني قوي دارند.
معمولا در اعتقادات ديني و رسوم و آيين قومي متعصب و كم انعطافند ميل به درگيري و نزاع دارند
در حالي كه آرام اند ناگهان با كوچكترين تحريك دچار عصبانيت و پرخاشگري ميشوند
قانون شكني و عدم اطاعت پذيري در آنها بيشتر است(ضد اجتماعند)
تحمل ترافيك و چراغ قرمز و آقا بالاسر را ندارند
در عادات غذايي آنها بيشتر خشكبار غذاهاي گرم و با ادويه ي فراوان ديده ميشود
بيماريهاي گرم مثل هپاتيت، اگزما و آلرژي، پرخاشگري و مانيا و ... در اين افراد فراوان ديده ميشود
به موسيقي هايي علاقمندند كه به تخليه ي انرژي وحرارت آنها منجرشودمثل جازو تنبك وآهنگهاي سبك هندي.
بوهاي سرد را دوست دارند
ويژگي هاي افراد دموي
متولد ماهها و مناطق گرم و مرطوب اند.مثل خوزستان بندرعباس گلستان و مازندران.
عضلاني هيكلي و به رنگ برنزه تا سفيد و سرخگونه اند.
از نواحي بين گيجگاهي و فرق ريزش مو دارند. جنس موها معمولا موجدار تا مجعد شاداب و پر تغذيه و بيشتر به رنگهاي مشكي هستند وريشه موها مرطوب و همراه با تعريق پوست سر يا چرب ميباشند.
ملتحمه ي چشم پرخون يا با رنگهاي قرمز رنگ است.
كف دست و پا گرم و معمولا با تعريق همراه است.
پوست گونه ها قرمز و افروخته است.
سردردهاي ضربان دار همراه با حرارت و گرگرفتگي صورت.
زبان قرمز و مرطوب ميباشد.
ميل جنسي قوي و توانمند.
خانم هاي دموي خونريزي بيشتري دارند و معمولا پسرزايند.
از نظر رفتاري بسيار خونگرم و اهل معاشرت و شركت در جمعيت ها هستند.رهبري و جلب توجه را دوست دارند و از اين رو علاقه مند به مد و لباس هستند.
اگرچه بسيار عاطفي اند و احساسات عاشقانه و عارفانه ي فراوان دارند اما حس برتري و قدرت نمايي تمايلات خودپسندي آنان را افزايش ميدهد.
اشتهاي بالا و تغذيه ي فراوان دارند.
شجاعت خوبي دارند.
در معاملات اعتماد به نفس بالايي دارند
در مديريتهاي سيستميك و رهبري مهارت خوبي دارند اما در مديريت امور مالي بسيار شكننده و ريسك پذيرند و اهل پس انداز و ذخيره نيستند. شعار از اين ستون تا آن ستون فرج است معمولا در زبان افراد دموي ويا صفراوي مي چرخد.
متعصب و پرانرژي اند و از قدرت خلاقيت بالايي برخوردارند.
صدر نشينند.
مشاغل مديريتي،فرماندهي و نظامي گري را بيشتر مي پسندند. با همه اين احوال خيلي منظم نيستند و هميشه دنبال اشياء گم شده مي گردند.
شوخ طبعند.
ادبيات و تاريخ را دوست دارند و به ورزش علاقه مند ند. عليرقم برتري جويي بسيار عاطفي و سخاوتمندند.
ديرتر عصباني ميشوند و خيلي زود ميبخشند و كينه اي بر دل نمي گيرند .شايد اين يك نقطه ضعف آنها باشد و بارها از يك سوراخ گزيده شوند.
در عادات غذاييشان غذاي گرم و مرطوب فراوان است مثل آبگوشت ،كله پاچه ،آش حليم ، فسنجان،عسل و مربا.
آفات دهان در آنها شايع است و از جوشهاي بدن و صورت و دمل هاي چركي شاكي اند.وزوز گوش و خواب زياد دارند و از سردرد ضربان دار و ميگرن رنج ميبرند.غلظت خون بالا و گرگرفتگي و طپش قلب دارند.
به ادكلنهاي گرم حساسيت دارند و باعث عصبي شدن و جوشهاي بدنشان ميشود.
ويژگيهاي بلغمي ها
در ماهها ي سرد و پرباران و مناطق سرد و مرطوب به دنيا مي آيند. (خراسان شمالي گلستان مازندران گيلان آذربايجان )
سفيد پوست و چاقند يا درجاتي از چربي شكم و پهلو دارند.
افرادي بور و چشم رنگي اند.
خونسرد آرام و ساكت اند.
پاي سرد دارند و اكثرا زير پتو ميخوابند.
موهاي صاف و شكننده دارند.
در عادات غذايي شان غذاهاي سرد و مرطوب فراوان ديده ميشود.
كمتر اهل جنب و جوشند و بيشتر دوست دارند بيننده و شنونده باشند.
براي ديدن صحنه ها گوشه را انتخاب ميكنند تا از چشم ديگران مخفي بمانند.
كم انرژي و بي حالند و به سختي از جا كنده ميشوند.اهل رقابت و ورزش نيستند.محطاط ، كند و ترسو اند.اهل ريسك و خلاقيت و ابتكار نيستند.افسرده و گوشه گيرند.منفي بافند و از نااميدي و خاطرات تلخ گذشته حرف ميزنند.بي خيال و خونسردند.بسيار تحت تاثير حرفهاي ديگران قرار ميگيرند و اهل سازشند و به راحتي ميتوان افكارشان را تغيير داد.
نان را بر عشق ترجيح ميدهند و عشق را پوچ ميدانند.
ضرب المثل شان ( هيچ گربه اي براي رضاي خدا موش نمي گيرد) است.
خواب زياد و عميق دارند.
كمتر فريب چاپلوسي ديگران را مي خورند و با ديده ي ظن و ترديد به مخاطب خود نگاه ميكنند.
بيماريهاي سرد مثل ديسك ، افسردگي ، كيستهاي تخم دان و رحم ، روماتيسم، چاقي و كم خوني در آنها شايع است.
به زيورآلات علاقه دارند و در خريدهاي خود و وسواس بيشتري براي كيفيت جنس به خرج مي دهند.
ريزش مو در وسط فرق سر دارند.
از نظر جنسي شهوت و توانايي كمي دارند.
معمولا دخترزايند و درصد زيادي از افراد نازا بلغمي هستند چون رحم و بيضه هاي سرد دارند.
بوهاي گرم را دوست دارند .
موسيقي هاي ملايم مثل پيانو را دوست دارند.
ويژگيهاي سوداوي ها
متولد ماههاي سرد و كم باران مثل پاييز و مناطق كويري و كوهستاني اند.
لاغر.
گاه با كبودي دور چشم .
با موهاي خشك و شكننده .
پوست تيره خشك و سرد دارند.
كمتر تشنه ميشوند.
زبان ترك خورده و كبابي دارند.
انتهاي دست و پاهايشان سرد است.
افكار سودايي (خيالپردازي) ،وسواس، كينه و ترديد ، بغض، خودخوري و بدبيني در آنها شايعتر است.
اگرچه دقيق و منظم اند اما منجمد و متعصب اند. كمتر تحت تاثير پند و اندرزديگران قرارميگيرند
گوشه كلاس را براي نشستن انتخاب ميكنند.
بسيار آرام و منظم و موقرند.
موسيقي هاي آرام وكلاسيك را دوست دارند.
نظافت و اتوي لباس را اهميت ميدهند.
تيز بين و دقيق اند.
در رژيم غذاييشان مصرف غذاهاي سرد و خشك مثل ترشيجات و كالباس و كشك بادمجان فراوان ديده ميشود.
ياس و نااميدي در اين افراد به راحتي نفوذ ميكند.البته بسيار عبرت آموزند.
دوستان كمتري دارند ولي مدت دوستيشان طولاني است.
كمتر خود را در اجتماع نشان ميدهند.
اگرچه دير تحريك احساسات ميشوند اما عاشق سودايي زبانزد ادبيات كهن است. چرا كه به هيچ پند و اندرزي گوش نميدهند و فقط به هدف و عشق خود مي انديشند.حس پويايي در اين افراد بسيار دقيق و قوي است ميل جنسي متغير و توان جنسي كمّي دارند و نازايي در آنها شايع است.
بيماري هايي مثل واريس، بواسير، وسواس، فوبيا، افسردگي، اگزماي خشك، كم خوني، لاغري مفرط،پسوريازيس و فيبرومها در اين افراد شايع است.
جدول ويژگي هاي افراد با مزاج هاي
|
|
صفراوي |
دموي |
بلغمي |
سوداوي |
|
زمان تولد |
تابستان |
بهار |
زمستان |
پاييز |
|
زادگاه |
گرم و خشك |
گرم و مرطوب |
سرد و مرطوب |
سرد و خشك |
|
حرارت |
داغ |
گرم |
سرد |
سرد |
|
رنگ پوست |
زرد |
گلگون |
سفيد |
تيره |
|
رطوبت پوست |
خشك |
مرطوب |
مرطوب |
خشك |
|
زبان |
كبابي |
قرمز |
كم رنگ |
تيره |
|
مزه زبان |
تلخ |
شيرين |
ترش |
شور |
|
قوام مدفوع |
خشك |
نرم |
نرم ولي دير |
خشك |
|
موها |
تيره مجعد و خشك |
مشكي شاداب وچرب |
نرم نازك و چرب |
خشك نازك و تيره |
|
جثه |
لاغر |
هيكلي |
چاق |
لاغر |
|
نبض |
سريع وكوتاه |
بلند و قوي |
ضعيف و كند |
كوتاه و كند |
|
ملتحمه چشم |
زردي |
پرخوني |
سفيد |
كمي كبود |
|
محل خلط |
كيسه صفرا |
كبد |
معده |
طحال |
علائم غلبه ي خلط صفرا
تشنگي ، بيقراري، ضعف زودرس، پرخاشگري زرد شدن ملتحمه چشم، خشك شدن زبان، لرزش دستها و بدن، رعشه وسردرد،احساس گرگرفتگي
زرد شدن پوست بدن، خارش عمومي، كهير، زردي رنگ ادرار
علائم غلبه خلط دم
پرخوني و بر افروختگي صورت، سرخ شدن گونه ها، سردرد هاي ضربان دار، تعريق پوست سر و دستها، گرمي و حرارت بدن، جوش هاي صورت، افزايش فشار خون، غليظ شدن خون، خواب زياد و عميق، پرخوري و پرنوشي
علائم غلبه خلط بلغم
تعريق سرد، خواب آلودگي زياد، كندي حركات، بي حوصلگي، سفيد شدن پوست صورت و بدن، كم خوني، سفيد شدن موها، ادرار زياد و روشن، افزايش وزن ، افزايش بزاق و ترشحات، نااميدي و افسردگي
علائم غلبه خلط سودا
خشكي مدفوع، تشنگي، تيره شدن دورچشم ها، گود رفتن چشم ها، انزوا وگوشه گيري، سردي اندام ها، خشكي پوست، خارش ها پوستي مقاوم، رنگ ملتحمه ي چشم ها گاهي كبود، زبان خشك و كبابي به سمت تيره و بنفش، كاهش وزن و خشكي بدن
بيماري هاي ناشي ازغلبه ي بلغم(سردي و تري)
- سرماخوردگي(منتشر) - كيست ها(موضعي)
- ديسك كمر - كم كاري گنادها
- نفخ معده و كوليت - ليپومها و كارسينوم پستان
- لومباگو(اسپاسم عضلات) - پاركينسون(منتشر)
- يبوست مزمن - آمنوره و اوليگو منوره
- تب مالت(منتشر) - سينوزيت
- كم كاري تيروئيد - سفيد شدن موها(موضعي)
- صرع - ديسمنوره(دردهاي قاعده گي)
- افسردگي(موضعي) - عفونت هاي ريه(برونشيت پنوموني)
- كم كاري هيپوفيز - نازائي(موضعي)
- ورم كليه ها - آرتروز مفاصل
بيماري هاي ناشي ازغلبه ي سودا(سردي و خشكي)
- پسوريازيس - اسپلنومگالي(بزرگي طحال)
- اعتياد - بواسير و سرطان مثانه
- واريكوسل - ويتيليگو(برص)
- ليكن پلان - واريس
- نازايي - وسواس
- واسكوليت (روماتيسم عروق محيطي)
- فيبروم ها (انجماد بافت هاي بلغمي)
- ديابت (سردي وخشكي غده ي پانكراس)
- سنگ هاي كليوي(انجماد رسوبات بلغمي)
بيماري هاي ناشي ازغلبه ي دم(موضعي يا منتشر)
- جوش - پروستاتيسم
- نقرس - فشار خون
- چربي خون - ميگرن
- سكته قلبي - آفت دهان
- اورمي - اسهال
- شوره ي سر - پلي سايتمي(غلظت خون)
- آنوريسم هاي شرياني - كنژنكتيويت چشمي
- زونا آبله مرغان و اوريون
- سرطان ندول گرم تيروئيد
بيماري هاي ناشي ازغلبه ي صفرا(موضعي يا منتشر)
- هپاتيت - يرقان
- سكته مغزي - سايكوز و مانيا
- سنگ كيسه صفرا – اگزما
- زردي نوزادي - آسم و آلرژي
- ترش كردن معده و اسيديته بالا
- فلاشينگ (گر گرفتگي يائسگي)
- سرطانهاي منتشر شونده(متاستاز دهنده)
- سرطان كبد
چند مصلح در سر سفره
· زعفران مصلح برنج
· زيره مصلح برنج
· كشمش پلويي مصلح برنج
· دارچين مصلح فرني
· نمك مصلح خيار و گوجه سبز
· نعناع و پونه مصلح دوغ و ماست
· گردو مصلح پنير
· دلال(سبزيجات معطر نمك اندود) مصلح ماست
خواص درماني بعضي از غذاها
1- شير
· شير با برنج يا فرني باعث افزايش طول عمر و زيبايي پوست است.
· شير با گردو و خرما باعث چاق شدن ، زيبايي پوست و افزايش نيروي جنسي ميشود
· خوردن شير در ناشتاي صبح باعث لرز و غش مي شود و درمان آن استفراغ و خوردن سكنجبين است.
2- پياز
· جوشانده ي پيازداخل شير ومصرف صاف شده ي آن در درمان ورمهاي پوستي، التهاب گلو، خلط سينه ، عفونت هاي تنفسي فوقاني و روماتيسم نافع است.
· پختن پياز در دنبه، نافع در رفع سرماخوردگي و خلط ريه.
· چكاندن آب پياز در گوش نافع در رفع كاهش شنوايي و وزوز گوش
· ضماد پياز با تخم مرغ و روغن كوهان شتردرد مقعد و بواسير را كاهش ميدهد.
· پياز رنده شده را با نمك دريا مخلوط كنيد و در داخل يك پارچه قرار دهيد و به صورت ضماد روي موضع سوختگي و تاول و ورمهاي ملتهب قرار دهيد.
· دم كرده ي پياز در كودكان رافع اسهال.
· پختن پياز زير خاكستر داغ و بعد ماليدن آن روي ناخن باعث درمان التهاب بستر ناخن و رفع درد ناخن مي شود.
· پياز باعث رفع گريپ(ورم گلو، التهاب مجاري تنفسي، آسم و برونشيت) مي باشد.
· آب پياز را با كمي روغن زيتون مخلوط نموده و در گوش بچكانيد.
· برش پياز روي ورمهاي گزيدگي بسيار مؤثر است.